Arı sütü nedir? Faydaları nelerdir? Nasıl kullanılır?

Günümüzün en popüler ürünlerindendir arı sütü. Biz bu yazımızda arı sütü nedir, arı sütünün faydaları nelerdir, arı sütünün besin değerleri nasıldır gibi birçok soruya cevap aradık. İşte bu soruları; arı ürünleri alanında 26 yıldır akademik çalışmalarda bulunan, yüzlerce uluslararası makalesi ve kongre bildirisi olan, propolis çalışmalarıyla bilime olan katkılarından dolayı UNESCO ve Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) tarafından ‘Genç Bilim Kadını‘ unvanlı ürün danışmanımız Erciyes Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sibel Silici‘ye propolisi sorduk. (Prof. Dr. Sibel SİLİCİ kimdir? Tıklayınız)

Arı sütü; 5-15 günlük işçi arıların yutak üstü salgı bezlerinden salgıladıkları bir arı ürünüdür. Jel halinde akıcı kıvamda, kremsi-beyaz renktedir. Tadı ekşi ve kokusu keskin fenolik yapıdadır. Yoğunluğu 1.1 g/cm³ olup kısmen suda çözünebilmektedir. Memeli hayvanların memesinde oluşan süt ile ilgisi olmadığı halde yavru beslenmesinde kullanılması ve süte benzeyen görünümü sebebiyle Türkçe’de süt olarak adlandırılmakta İngilizce’de ise kral gıdası (İng: Royal jelly) olarak adlandırılmaktadır. Arı sütü ana arının besini olup, besin değeri oldukça yüksektir. Ana arı ve işçi arılar yumurtadan çıktıklarında aynı genetik yapıya sahip olmalarına rağmen, larva döneminde farklı oranda ve sürede arı sütüyle beslenmeleri yapılarının farklılaşmasına neden olmaktadır. Sadece 6 günlük bu farklı beslenme sonucunda ana arı hastalıklara direnç kazanmakta, günde kendi ağırlığının iki katı kadar (1500-3000) yumurta üretebilmekte ve 6 yıl kadar yaşamaktadır. Diğer işçi arılar ise kolay hastalanmakta, dişi oldukları halde yumurta üretememekte ve sadece 2 ay yaşamaktadırlar. İki birey arasındaki bu derece farklılaşma sadece arı sütü ile beslenmelerinden kaynaklanmaktadır.

Arı sütünün faydaları nelerdir?

Arı sütünün faydaları hakkında birçok bilimsel ve klinik çalışma sonucunda elde edilen bulgular olsa da, Türk Gıda Kodeksi Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliği kapsamında takviye edici gıda satışı yapan şirketlerin arı sütünün faydalarından bahsetmesi mümkün değildir.

Arı sütünün besin değerleri nasıldır?

Arı sütü;  ortalama % 60-70 nem, % 12-15 ham protein, % 3-6 yağ, % 10-16 karbonhidrat, % 1.5 mineral ve vitaminler içermektedir. Ayrıca; 10-HDA (10 hidroksil-2 dekenoik asit), proteinler, yağ asitleri, peptitler gibi çok sayıda biyoaktif madde de bulunmaktadır. Arı sütünde ortalama olarak 7.30 mg/g serbest amino asit bulunmaktadır. En fazla bulunan serbest amino asitleri ise prolin, lisin, ß-alanin, fenilalanin,  aspartikasit ve serin’dir. Arı sütündeki lipitler, proteinden sonar ikinci önemli maddelerdir. Ortalama % 80-85 yağ asidi, % 4-10 fenoller, % 5-6 vakslar, % 3-4 steroller ve % 0.4-0.8 fosfolipitler, arı sütünde bulunan lipitlerdir. Arı sütünün gaz kromatografik analizinde 26’dan fazla yağ asidi belirlenmiştir. Bunlardan başlıcaları; nonanoik, kaprik, undekanoik, tridekanoik, laurik, miristoleik, palmitik, palmitoleik, stearik, linoleik ve araşidoneik asittir. Yağ asidi fraksiyonunun ortalama % 32’sı trans-10-hidroksi-2-dekenoik asitten (10-HDA), % 24’ü glukonik asit, % 22’si 10-hidroksidekanoik asid (HDAA), % 5’i dikarboksilik asitler ve diğer yağ asitlerinden oluşmaktadır. Arı sütü; fruktoz, glukoz ve sakaroz gibi üç önemli karbonhidrat ve iz miktarda maltoz, trehaloz, melibioz, riboz ve erloz içermektedir. Arı sütünde esas olarak K, P, S, Na, Ca, Al, Mg, Zn, Fe, Cu ve Mn, iz miktarda (0.01-1 mg/100 g) ise Ni, Cr, Sn, W, Sb, Ti ve Bi bulunurken, sodyum içeriği 11.0–14.0 mg/100 g arasındadır. Arı sütünde iz miktarda C vitamini vardır. A, D, E, K vitaminleri de arı sütünde bulunmaktadır.

Arı sütü nasıl muhafaza edilir?

Hasat edilen arı sütü kısa süre içerisinde buzdolabı veya derin dondurucuda depolanmalıdır. Saklama koyu cam kaplarda buzdolabında (+4 ºC) 1 hafta, derin dondurucuda (-18 ºC) 18 ay saklanabilir. Liyofilize edilerek toz haline getirilmiş arı sütünün hem dozlama açısından kullanımı hem de saklama koşulları açısından tüketiciye kolaylık sağlamaktadır. Toz haline getirilmiş arı sütünü su kısmı tamamen uçurulduğundan buz dolabında taze arı sütüne göre daha uzun süre muhafaza etmek mümkündür.

Uyarılar: Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçemez. İlaç değildir. Hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz. Hamilelik, emzirme dönemi, hastalık veya ilaç kullanılması durumlarında doktorunuza danışın. Arı ürünlerine alerjisi olanların ürünü tüketmemesi önerilmektedir.